Kliknij

Czy można odmówić sprzedaży środków antykoncepcyjnych?

0

Kwestia klauzuli sumienia dla aptekarzy powraca w Polsce co jakiś czas jak bumerang. Ostatnio, za sprawą jednego z posłów partii rządzącej, który  ogłosił, że pracuje nad projektem ustawy wprowadzającej do polskiego prawa tę instytucję (por. artykuł).

1. Lekarska klauzula sumienia

Przypomnijmy, obecnie w polskim prawie tzw. klauzula sumienia dotyczy lekarzy i uregulowana jest przede wszystkim w art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Najogólniej rzecz biorąc, zgodnie z tym przepisem lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem. Ma jednak obowiązek wskazać pacjentowi realne możliwości uzyskania takiego świadczenia u innego lekarza.

W obecnym stanie prawnym brak jest analogicznego przepisu, który miałby zastosowanie do farmaceutów.

Jak wynika z doniesień prasowych, Parlamentarny Zespół na rzecz Ochrony Zycia i Rodziny (którego liczne aktywności można obserwować tu) pracuje nad projektem ustawy (nowelizacji ustawy prawo farmaceutyczne?), mającej przyznawać aptekarzom prawo do odmowy sprzedaży produktów leczniczych, których stosowanie uznają za niezgodne ze swoim sumieniem.

Na marginesie można wskazać, że  już na tle obecnie obowiązującej lekarskiej klauzuli sumienia, istnieją poważne wątpliwości czy możliwa jest odmowa przepisania pacjentce przez lekarza środków antykoncepcyjnych, czy też odmowa zlecenia badań prenatalnych, które mogłyby uzasadniać przerwanie ciąży, z powołaniem się na tę klauzulę. A zatem, farmaceutyczna klauzula sumienia, byłaby – jak się zdaje – rozwiązaniem dalej idącym niż art. 39 ustawy lekarskiej.

Nie wdając się w tym miejscu w rozważania na temat zasadności wprowadzenia tego rodzaju klauzuli w odniesieniu do aptekarzy (o tym odrębna notka wkrótce), warto przypomnieć jak wygląda aktualny stan prawny w tym względzie.

2. Czy można odmówić sprzedaży środków antykoncepcyjnych?

Jak donoszą media, już dzisiaj niektórzy farmaceuci odmawiają sprzedaży środków antykoncepcyjnych (czytaj tu). Czy to zgodne z prawem?

Zgodnie z prawem farmaceutycznym, apteki są zobowiązane do posiadania produktów leczniczych (w tym tabletek antykoncepcyjnych) i wyrobów medycznych (w tym prezerwatyw) w ilości niezbędnej do zaspokojenia potrzeb miejscowej ludności. Obowiązek ten obciąża przede wszystkim kierownika apteki. Jeżeli w aptece zabraknie danego produktu, jest ona zobowiązana zapewnić pacjentowi jego nabycie w terminie z nim uzgodnionym (musi zatem zamówić produkt). 

W połączeniu z obowiązkiem odpowiedniego i nieprzerwanego zaspokojania zapotrzebowania aptek, spoczywającym na podmiotach odpowiedzialnych oraz hurtowniach farmaceutycznych, powinno to zapewnić ciągłość zaopatrzenia pacjentów w produkty lecznicze. Nadzór nad wykonywaniem tych obowiązków sprawuje Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna

Stosownie do przepisów prawa farmaceutycznego, odmowa wydania produktu leczniczego może nastąpić w ściśle określonych przypadkach, gdy jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta. Przesłanki odmowy wydania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego precyzuje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 października 2002 r. w sprawie wydawania z apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Taka odmowa może być zatem uzasadniona wątpliwościami co do autentyczności recepty, ilości przepisanego leku (np. gdy ilość wskazana na recepcie jest istotnie większa od potrzebnej do przeprowadzenia określonej kuracji), czy też wieku osoby dla które przepisano lek. Aptekarze jest także uprawniony do odmowy realizacji recepty, jeśli receptę próbuje zrealizować osoba, która nie ukończyła 13 lat.

Przesłanki te są zatem ściśle określone i nie można interpretować ich rozszerzająco. Jeżeli apteka dysponuje danym środkiem antykoncepcyjnym, to farmaceuta nie jest uprawniony do odmowy jego sprzedaży z tego powodu, że jest to niezgodne z jego sumieniem, zasadami religijnymi, czy poglądami politycznymi.

Jeżeli natomiast w aptece wskazany środek nie jest dostępny, to jest ona zobowiązana zamówić go bez zbędnej zwłoki i zapewnić pacjentowi jego nabycie.

3. Konsekwencje odmowy sprzedaży produktów leczniczych

Trzeba także pamiętać, że odmowa sprzedaży produktu leczniczego lub wyrobu medycznego, wbrew powyższym obowiązkom, może wiązać się z negatywnymi konsekwencjami zarówno dla apteki, jak i dla farmaceuty.

Po pierwsze, odmowa sprzedaży środków antykoncepcyjnych może stanowić wykroczenie:

Art. 135 kodeksu wykroczeń: „Kto, zajmując się sprzedażą towarów w przedsiębiorstwie handlu detalicznego lub w przedsiębiorstwie gastronomicznym, ukrywa przed nabywcą towar przeznaczony do sprzedaży lub umyślnie bez uzasadnionej przyczyny odmawia sprzedaży takiego towaru, podlega karze grzywny„.
 
Wykroczenie to może popełnić każda osoba zajmująca się sprzedażą, w tym zwłaszcza kierownik apteki oraz farmaceuci. W świetle wskazanych wyżej obowiązków wynikających z prawa farmaceutycznego, przekonania religijne, czy polityczne farmaceuty, nie wydają się być „uzasadnioną przyczyną” w rozumieniu tego przepisu, a zatem nie mogą wyłączać karalności takiej odmowy.
 
Grzywna może zostać wymierzona w wysokości od 20 do 5.000 zł.
 

Po drugie, odmowa sprzedaży produktu pozostającego w asortymencie apteki może stanowić naruszenie obowiązków pracowniczych, w tym być może nawet ciężkie naruszenie uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (zwłaszcza, gdy zdarza się wielokrotnie) .

Po trzecie, uporczywe niezaspokajanie potrzeb ludności w zakresie wydawania produktów leczniczych może stanowić podstawę cofnięcia przez Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego zezwolenia na prowadzenie apteki.

Po czwarte natomiast, można sobie również wyobrazić, że  odmowa sprzedaży tego rodzaju środków, mogłaby naruszać dobra osobiste pacjenta i z tego względu mogłaby stać się przedmiotem powództwa odszkodowawczego. Ew. w zależności od okoliczności, gdyby uznać, że umowa sprzedaży została zawarta stosownie do przepisów kodeksu cywilnego dot. oferty i jej przyjęcia (np. 543 k.c.) można by również rozważać powództwo odszkodowawcze z tytułu niewykonania zobowiązania, co jednak w tym przypadku nie wydaje się  szczególnie efektywnym narzędziem.

Jeżeli zatem dla któregokolwiek z farmaceutów pracujących w aptece sprzedaż środków antykoncepcyjnych stanowi rzeczywisty problem, to należałoby tak zorganizować działalność apteki, by mógł on tych czynności nie wykonywać bez uszczerbku dla zaspokajania potrzeb pacjentów w tym zakresie (a zatem, by mógł go przy tej czynności zastąpić inny pracownik).

Udostępnij.

O Autorze

Napisz komentarz